عید آب پاشی Vardavar
گارگین فتائی
.
امسال روز یک شنبه هشتم جولای برابر با هفدهم تیرماه در نزد ارامنه عید آب پاشی یا آب ریزان به ارمنیՎարդաւարبه انگلیسی Vardavar می باشد
گفته می شود که این عید ، ریشه در آئینهای قبل از مسیحیت و باروری الههء آستقیک Astghikارامنه داشته و احتمالاً با جشن تیرگان ایرانیان تشابه دارد .
کسانی که با فرهنگ ارمنی آشنا هستند و یا در محلهء ارامنه زندگی می کنند به خوبی از این عید آگاهند زیرا در این روز ارامنه بر روی هم آب می پاشند.
کلیسای حواری ارمنی به خاطر مثبت بودن و نیک بودن این عید ، آن را تائید کرده است ولی بدان رنگ و بوی دینی نیز داده است . در واقع این عید یکی از پنج عید بزرگ کلیسای ارمنیست[1] که علاوه بر وارداوار به آنպայծառակերպութիւնبه انگلیسی paytsarakerputiun به معنی جشن تجلی مسیح ا[2] نیز می گویند و اشاره به روزی دارد که عیسی بر فراز کوهی[3] به همراه الیاث و موسی ظاهر شده و چهره و لباسش نورانی و سفید می شود[4] . البته کلیسای حواری ارمنی ، پاشیدن آب بر روی همدیگر را هم ریشه در به خاطر آوردن طوفان نوح و آرامش پس از آن می داند .
زمان این عید 98 روز پس از عید پاک و بین 28 جولای تا 1 آگوست است .
.
یکی از کهنترین جشنهای مشترک ایرانیان و ارمنیان میباشد که ایرانیان آنرا جشن تیرگان یا آب پاشان میگویند. بیشتر محققانی که اعیاد پیش از مسیحیت ارمنیان را بررسی کردهاند، جشن وارداوار را جشن مربوط به الهه آستقیک میدانند.
«وارتاپت ملیک پاشایان» در «کتاب پرستش ایزد بانو آناهید، چاپ ایروان ۱۹۶۸میلادی» مینویسد:
«وارداوار در زبان سانسکریت به معنی وارت (آب)، وار (پاشیدن) و شستن است. بدین سان وارداوار به معنی آب پاشی است.»
«غوند آلیشان» واژه وارداوار را از ریشه وارد میداند و با جشن آستقیک در پیوند میبیند.
«ارمنیان با گفتن و جشن گرفتن وارداوار در پایان سال، در روزهای افزوده که آغاز ماه آگوست است و در فلات ارمنستان هنوز خنکی بهاران وجود دارد، خود را وقف آستقیک میکردند.»
ارمنیان به هنگام برگزاری جشن آستقیک به آن ایزدبانو گل نثار میکردند. در روایتی گفته میشود که گل سرخ قبلاً به رنگ سفید بوده است، سپس روزی که خار گل سرخ پای آستقیک را زخمی کرد و خون او بر گل چکید، گل رنگ عوض کرد و دیگر همیشه به رنگ سرخ است. از پرندگان نیز کبوتر به او منسوب بوده چون بنابر روایات کتبی در روز برگزاری جشن وارداوار که مخصوص اوست، بنابر عادت کبوتر هوا میکردند. در آن روز به او گل سرخ هدیه میکردند، و در آن روز مردم به همدیگر آب میپاشیدند.
باستان شناسان در حفاریهایی که در نقاط مختلف ارمنستان (سوان، آراگاتس و گارنی) به عمل آوردند، تندیسهای مار و ماهی کشف کردند. ارمنیان به این گونه تندیسها «ویشاب» میگویند. مار و ماهی در ارمنستان باستان سمبل آب بود.
جشن وارداوار در کلیسای ارمنی
دگرگونی سیما (به ارمنی:آیلاگربوتیون) یا درخشندگی سیمای مسیح (به ارمنی:پایتساراگربوتیون)، یکی از جشنهای مهم کلیسا است که (وارداوار) نیز مینامند و یکی از پنج جشن بزرگ کلیسای ارمنی است. گریگور روشنگر فرمود که به جای این جشن بزرگ اساطیر، جشن درخشندگی سیمای مسیح بر فراز کوه طبریه را قرار دهند.
انجیلها، دگرگونی سیمای عیسی را این گونه شرح میدهند:
«عیسی به همراه پطرس، یعقوب پسر زبدی و یوحنا از شهر دور میشود و برای نیایش به کوه میرود؛ و در حالی که عیسی نیایش میکرد، نور خورشید درخشنده شد و جامه اش چون برف سپید شد. اندکی بعد، موسی و الیاس نیز نمایان شدند و با او سخن گفتند. چهره عیسی چنان درخشان و نورانی شد که سراسر کوه را غرق در نور کرد. حواریون از این درخشندگی از خواب سنگین بیدار شدند و چهره درخشان استاد خود و آن دو کس را دیدند که عیسی با آنان به گرمی سخن میگفت. پتروس حواری بهت زده و دستپاچه جرات یافت که سکوت را بشکند و بگوید:استاد، خوب است که ما این جا بمانیم. او پیشنهاد کرد که سه سایبان فراهم کنند. در آن دم، ابری روشن آنان را فرو پوشاند و حواریون وحشت زده به زمین افتادند. از میان پرتوهای نور بانگی رمزآلود شنیده شد:او پسر عزیز من است، و من از او خشنودم. او را فرمانبرداری کنید. عیسی به حواریون نزدیک شد و گفت:برخیزید،نترسید. حواریون آهسته به بالا نگریستند و تنها استاد خود را دیدند.»
آواز دینی آن روز در ستایش دگرگونی سیمای مسیح بر فراز کوه طبریه است. این که این آواز دینی «قانون سال نخست وارداوار» نام دارد و به نام یکی از جشنهای دوران باستان ارمنیان است. در آواز دینی آمده است:
«بر فراز کوه با دگرگونی سیمایت نشان دادی نیروی خداوندی ات را، تو را ستایش میکنیم، ای پرتو مینوی.»
«پرتو فره تو را نشان دادی و با درخششی چون خورشید آفریدگان را روشن کردی، تو را می ستاییم ای پرتو مینوی. با درخشش سهمگین شاگردانت را بیمناک کردی، در رخوتی شگرف، به عشق فره خدایی ات، تو را می ستاییم، ای پرتو مینوی.»
.
عید آب پاشی
و پیروزی حاصل خیزی و باروری بر خشکسالی
را به عموم ایرانیان تبریک گفته
و امیدوارم زندگیتان عاری از خشکسالی
و سرشار از حاصل خیزی باشد .
.
Շնորհաւոր վարդաւար
.
زیرنویس
1: پنج عید بزرگ کلیسای حواری ارمنی عبارتند از
الف: عید میلاد مسیح در ششم ژانویه موسوم به سورپ دزنوندսուրբծնունդبه انگلیسی surb tsnund
ب: عید پاک یا رستاخیز مسیح موسوم به زادیک به ارمنیզատիկبه انگلیسی Zadik
ج: وارداوار که شرح آن گذشت
د: جشن عروج مریم
ه: عید بازگرادند صلیب یا خاچ وراتس به ارمنیխաչվերածبه انگلیسی khachverats
2: Transfiguration of Jesus Christ
3: در اناجیل اربعه نام این کوه نیامده ولی در روایات مسیحی نام آن را تابور Tabur می دانند
4: شرح این رخداد در انجیل متی 1:17-13 انجیل مرقس 1:9-12و انجیل لوقا 28:9-36 آمده اس
.
منابع
1: تاریخ کلیسای ارمنی – نگارش ادیک باغداساریان – ناشر مولف – چاپ نخست 1380 صفحهء 118
2: روزنامهء آلیک مورخ یک شنبه یکم مرداد 1390 صفحت 1و
@hooskonline